De sterke stijging van bouwmaterialen en loonkosten heeft heel wat aannemers ertoe aangezet om hun contracten te herbekijken. Steeds vaker duiken clausules zoals prijsherziening op in algemene voorwaarden. Die clausules laten toe om de prijs tijdens de uitvoering van de werken te verhogen. Hoewel dat op het eerste gezicht een logische reactie lijkt op een volatiele markt, botst dit soort bedingen op duidelijke juridische grenzen binnen het Belgische recht.

Duidelijkheid over de prijs

Het uitgangspunt blijft dat partijen bij het sluiten van een overeenkomst voldoende duidelijkheid moeten hebben over de prijs. Interessant om te noteren is dat transparantie over prijsherziening essentieel is wanneer partijen afspraken maken. Dat principe is verankerd in artikel 5.49 van het Burgerlijk Wetboek. Dit artikel bepaalt dat de prijs bepaald of minstens bepaalbaar moet zijn.

Een clausule die de aannemer toelaat om de prijs achteraf vrij te verhogen zonder duidelijke berekeningsmethode, zal daarom niet afdwingbaar zijn. De prijs mag evolueren, maar enkel binnen een vooraf vastgelegd en controleerbaar kader. In de praktijk betekent dit dat de aannemer moet werken met objectieve parameters, zoals indexen voor materialen of loonkosten. Bovendien moet de klant kunnen begrijpen hoe een prijsaanpassing tot stand komt. Alleen door prijsherziening goed te regelen blijft een overeenkomst werkbaar voor beide partijen.

Grenzen aan eenzijdige prijsverhogingen

Naast de vereiste van bepaalbaarheid speelt ook het contractueel evenwicht een cruciale rol. Artikel 5.52 BW verbiedt clausules die een kennelijk onevenwicht creëren tussen partijen. Bovendien legt artikel 5.73 BW op dat overeenkomsten te goeder trouw moeten worden uitgevoerd. Eisen rond prijsherziening zijn dus ook een kwestie van balans tussen de partijen.

Een prijsverhogingsbeding dat uitsluitend in het voordeel van de aannemer werkt, zonder enige beperking of zonder transparante berekeningswijze, kan daardoor problematisch zijn. Zeker wanneer de aannemer zich een ruime beoordelingsmarge voorbehoudt, zonder objectieve toetsing, zal een rechter snel oordelen dat het evenwicht verstoord is.

Wanneer de opdrachtgever een consument is, wordt deze toets nog strenger. Het Wetboek Economisch Recht verbiedt immers bedingen die een onderneming toelaten om de prijs eenzijdig te verhogen zonder geldige reden (artikel VI.83, 17° WER). Het sanctioneert ook clausules die een kennelijk onevenwicht creëren (artikel VI.82 WER). De rechtvaardiging voor een prijsverhoging moet dus concreet, objectief en controleerbaar zijn. Voor consumenten is inzicht in prijsherziening dus des te belangrijk.

De blijvende impact van oudere regelgeving

Naast het Burgerlijk Wetboek en het consumentenrecht bestaat er ook een minder bekende, maar nog steeds relevante beperking die voortvloeit uit de Herstelwet van 30 maart 1976. In het bijzonder bepaalt artikel 57 dat prijsherzieningsclausules enkel mogen steunen op objectieve en controleerbare elementen die verband houden met de werkelijke kostenstructuur.

De ratio van deze bepaling is duidelijk: vermijden dat prijsaanpassingen een speculatief karakter krijgen of afhangen van de loutere wil van één partij. In de context van de bouwsector betekent dit dat een prijsverhoging steeds moet kunnen worden gelinkt aan concrete evoluties, zoals stijgende materiaalprijzen of loonkosten. Een algemene verwijzing naar “de markt” of “economische omstandigheden” volstaat niet. Duidelijke afspraken omtrent prijsherziening zijn dus essentieel.

Conclusie

Prijsverhogingsbedingen zijn vandaag meer dan ooit relevant in de bouwsector, maar ze moeten juridisch correct worden uitgewerkt. Zonder duidelijke structuur en evenwicht lopen ze een groot risico om buiten toepassing te worden gelaten. Om geschillen te vermijden blijft een correcte toepassing van prijsherziening noodzakelijk.

Een afdwingbaar prijsherzieningsbeding voldoet in de praktijk aan volgende voorwaarden:

• de prijsaanpassing is gebaseerd op objectieve en controleerbare parameters (bv. indexen, lonen, materiaalprijzen)
• de berekeningswijze is duidelijk en vooraf vastgelegd (art. 5.49 BW)
• het beding respecteert het contractueel evenwicht en werkt niet uitsluitend in het voordeel van de aannemer (art. 5.52 BW)
• de uitvoering gebeurt in overeenstemming met de goede trouw (art. 5.73 BW)
• de clausule vermijdt willekeur of speculatie en sluit aan bij reële kosten (art. 57 Herstelwet 1976)
• in consumentenrelaties is er een objectieve rechtvaardiging voor de prijsverhoging en geen kennelijk onevenwicht (art. VI.82 en VI.83 WER)

Zonder deze elementen is een prijsverhogingsbeding vaak niet afdwingbaar en kan het in de praktijk zelfs volledig genegeerd worden.

Zele, 22 april 2026