Iedereen heeft vandaag een camera op zak, en van alles worden foto’s en filmpjes gemaakt en gedeeld. Wie beeldmateriaal van anderen maakt of gebruikt, bijvoorbeeld op de website of sociale media van zijn onderneming, moet rekening houden met twee regelingen: het recht op afbeelding en de GDPR.
Het recht op afbeelding
Het recht op afbeelding laat iedereen toe zich te verzetten tegen het maken, verspreiden, gebruiken of wijzigen van zijn afbeelding zonder zijn toestemming. Het wordt beschermd door onder meer artikel 8 EVRM, artikel 22 van de Grondwet en artikel XI.174 WER (het vroegere artikel 10 Auteurswet). Enkel de betrokkene beslist over het maken en het gebruik van zijn beeltenis.
- Gerichte beelden, waarop iemand duidelijk herkenbaar centraal staat, vereisen in principe toestemming, en u vermeldt best ook voor welk doel u de beelden gebruikt.
- Niet-gerichte beelden of sfeerbeelden, waarop personen niet centraal staan, vereisen in principe geen individuele toestemming, maar maak de aanwezigheid van een fotograaf of camera duidelijk bekend en respecteer bezwaren.
- Toevallige voorbijgangers op de achtergrond van een foto op een publieke plaats geven geen probleem.
- Publieke figuren moeten meer verdragen, maar enkel wanneer de afbeelding een informatief doel dient en hun privéleven respecteert. Voor commercieel gebruik is ook hun toestemming nodig.
- Louter persoonlijk gebruik, zoals een familiealbum, valt buiten de regels. Wie dezelfde foto’s online zet, valt er wel onder.
De toestemming
Toestemming wordt restrictief uitgelegd: toestemming om een foto te maken, is geen toestemming om ze te publiceren. Vraag dus uitdrukkelijk en gedifferentieerd toestemming, bijvoorbeeld voor de website, sociale media of drukwerk, want bij publicatie op sociale media geeft u ook gebruiksrechten door aan het platform. Toestemming hoeft niet schriftelijk te zijn, maar wie de afbeelding gebruikt, moet ze kunnen bewijzen. Een schriftelijke toestemming is dus aangewezen. Toestemming kan altijd worden ingetrokken.
Wat als het recht op afbeelding geschonden wordt?
Volgens vaste rechtspraak volstaat het dat iemand zonder toestemming werd afgebeeld, of dat een afbeelding werd gebruikt voor een doel waarvoor geen toestemming werd gegeven. De betrokkene hoeft geen fout, schade of oorzakelijk verband te bewijzen; de bewijslast van de toestemming ligt bij de gebruiker (zie bv. Rb. Brussel 20 september 2001; Rb. Gent 24 juni 2002; Gent 20 september 2006; Rb. Brussel 28 september 2010). De rechter kan onder meer verbieden dat de beelden verder worden verspreid, de verwijdering of vernietiging van materiaal bevelen, een schadevergoeding toekennen voor morele of materiële schade, en de publicatie van het vonnis bevelen.
Het recht op afbeelding is niet absoluut. Het moet worden afgewogen tegen andere rechten, zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op informatie. Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kan de publicatie van private beelden gerechtvaardigd zijn wanneer ze bijdraagt tot een debat van algemeen belang.
De GDPR
Beelden van herkenbare personen zijn persoonsgegevens. Een onderneming die foto’s of filmpjes maakt en gebruikt, moet dus ook de GDPR naleven: de verwerking moet steunen op een rechtsgrond (meestal toestemming, soms een gerechtvaardigd belang, bijvoorbeeld voor sfeerbeelden van een evenement), de betrokkenen moeten worden geïnformeerd, en de verwerking wordt opgenomen in het register van verwerkingsactiviteiten. Bij minderjarigen is bijzondere voorzichtigheid geboden; voor jonge kinderen is de toestemming van de ouders nodig. Zie onze blog GDPR: wat moet elke onderneming vandaag weten?
Tips voor ondernemingen
- Vraag schriftelijk toestemming aan personeel, klanten of deelnemers die herkenbaar in beeld komen, en vermeld voor welke kanalen en hoe lang.
- Kondig bij evenementen vooraf aan dat er foto’s worden gemaakt en bied een eenvoudige manier aan om bezwaar te maken.
- Verwijder beelden wanneer iemand zijn toestemming intrekt.
- Houd rekening met het auteursrecht van de fotograaf.
Heeft u vragen over het gebruik van beeldmateriaal? Neem contact op met ons kantoor.
23 december 2019
Annelies Heirman
Advocaat